Çay Demleme Şampiyonundan İpucu: Kar Suyuyla Çay Demlenir mi?

Soğuğu ve sıcağı ile çay, ülkemizin zirai literatürüne 1930’larda giren, memleketimizde yetiştirilmeye oldukça geç başlanan ancak çok sevilen bir içecek.

Türkiye, kişi başına yıllık ortalama 3,5 kg ile dünyanın en çok çay tüketen ülkesi konumunda. Bu, bir Türk’ün yılda ortalama 1.300 bardaktan fazla çay içtiği anlamına geliyor! İlginç bir detay ise, çayın Rize’deki serüveninin aslında 1910’lu yıllarda Zihni Derin’in öncülüğünde başlamış olması; ancak gerçek anlamda yaygın üretim ve tüketim belirttiğimiz gibi 1930’ları buluyor.

Tek bir “çay nasıl demlenir” yöntemi üzerinde çakılı kalmadan genel kabul gören, damak tadınıza uyacak tarifleri gruplandırmanın daha doğru olacağına inanıyoruz.

Lezzetli Çay Nasıl Demlenir?

İyi çayın iyi ve kaliteli suyla yapılacağını başta hatırlayalım.

Büyük şehirlerin musluk suyu ile çay yapmak, ısıtılmış veya bekletilmiş suyu kullanmak gurmeler arasında pek tercih edilmiyor. Suyumuzun lezzetine güveniyorsak bu maddeyi geçebiliriz.

Demlemeden önce çayı yıkayalım mı yıkamayalım mı tartışması da yapılır durur. Yıkama, çay yapraklarındaki tozu ve kiri aldığını iddia etse de, aynı zamanda onu ‘uyaran’ ve ilk demde açılmasını sağlayan uçucu yağları ve aromayı da suya bırakmasına neden olur. Çay demleme şampiyonasından ödüllü kişiler de tam da bu sebeplerle çayın asla yıkanmaması gerektiğinin altını çiziyor.

İyice kaynayan değil (buraya dikkat), üstü hafif hafif kıpırdayan su yani tam kaynama öncesinde tek bir noktadan yavaş yavaş dökülmeli.

Özetle ilk görüş, oksijen ve minerallerini çoktan kaybetmiş kaynar suyu faşşş diye çaya boca etmeyin tezini savunmakta.. Uygun demleme sıcaklığı ise 70 derece!

Kahvede Çay Nasıl Demlenir?

Şu yaşıma kadar, “bir kahveye gittim, öyle lezzetli bir çay içtim ki..” diyerek kurduğum hiç bir cümlem ve anım olmadı. Dümdüz acı çay yahut ben kötü yerlere kahvelere gittim bilemiyorum!

Ustalar, belki çinko demlik, belki de yılların getirdiği alışkanlıklar ile el pratikliği kazanmış olabilirler. Demlik olarak yavaş ısınan ve ısıyı tutan porselen de sıkça öneriliyor. Bakır veya çinko demlikten şaşmayın diyenler de mevcut.

Bakır çaydanlıkların biraz pahalı olduğunu ekleyelim. Yani iyi bir çay makinesi ile bakır çay takımlarının fiyatları kafa kafaya. Ben olsam eski usulden şaşmam. Bakır demlik tercih edeceksiniz deterjanla pata küte yıkamayın rayihası bozulur gibi bir şehir efsanesi de var.

Taze demlenmiş çayın keyfi başkadır. Demlikteki çay, 20-25 dakika içinde tüketilmezse ‘dibe çöker’ ve ‘bayatlamaya’ başlar. Bayatlamış çaylarda aktifleşen tein ve tanenler ağızda acı, buruk bir tat bırakır. Bu yüzden acı ve bayat çaylar kesinlikle tüketilmemelidir.

Ayrıca, çaylar nem konusunda son derece hassastır; hava almayan, koyu renkli bir cam kavanozda muhafaza edilmeli ve en geç bir ay içinde tazesiyle değiştirilmelidir.

Çay Demleme Ekipmanı: Hangi Demlik?

İyi bir çay için doğru ekipman şart. Piyasada onlarca seçenek var, işte en popüler olanlar:

Porselen Demlik: En yaygın önerilen ve yazımızda da sık yer verdiğimiz demlik türüdür. Yavaş ısınır ve ısıyı mükemmel tutarak çayın eşit ve yavaş bir şekilde demlenmesini sağlar. Aromayı en iyi şekilde koruduğu söylenir.

Bakır Çaydanlık (Cezve): Gelenekselcilerin vazgeçilmezidir. Isı iletkenliği yüksektir, çabuk ısınır. Ancak bakırın oksitlenmemesi için kalaylı olmasına ve “deterjanla pata küte yıkanmamasına” dikkat edilmelidir. Bu bir şehir efsanesi değil, deterjanın içerdiği kimyasalların bakır/teneke ile etkileşime girerek hem sağlığa zararlı olabileceği hem de çayın tadını etkileyebileceği yönünde güçlü görüşler vardır. Sıcak su ile durulamak yeterlidir.

Cam Demlik: Görsel bir şölendir. Çayın rengini ve durumunu görmenizi sağlar. Ancak ısıyı porselen kadar iyi tutmaz, çayınız çabuk soğuyabilir.

Çelik Demlik: Dayanıklı ve modern bir seçenektir. Temizlemesi kolaydır ancak ısıyı çok hızlı ilettiği için demleme süresini iyi ayarlamak gerekir, aksi halde çay acıyabilir.

Çay Demlemede Su Seçimi

Su; çayın tadını kesinlikle doğrudan etkiler. Garip gelebilir ancak kar, buz hatta dolu tanelerini eriterek kaliteli çaya ulaşmak mümkün. Bunlara değerli gök suyu deniyor. Eğer dağ sularına ulaşabilecek bir konumdaysanız bu sularla da harika çaylar yapılabiliyor. Nehirlerin kaynak kısımları da atlanmamalı!

Çayın acılığını aldığını iddia ederek demliğe tek kesme şeker atan da var, bergamut-Türk çayı karıştıran da, Seylan yani kaçak çay ekleyen de… Çay nasıl demlenir kısaca anlatan tarifler 7-8 tatlı kaşığı çay atın gibi kitabi bir ifade ile karşımıza çıkmakta.

Kalabalıklara yahut tek kişiye çay yapılırken ölçüler değişebileceğinden en iyi terkibi demleye demleye siz keşfedeceksiniz.

Ben; önce suyu demliğe koyuyor sonrasında çayı üstüne ilave ederek 7-8 dakikayı geçmeyen demleme süresi sonrasında çayımı içiyorum. Böylesine ikinci bir tarif var görüldüğü üzere… Bana göre demliğe kesinlikle kesme şeker atılmamalı.

5 ya da 6 dakika geçtikten sonra üst kapağı kaldırıp çayın dibe çöküp çökmediğine bakabiliriz. Tavşan kanı çay, hazır olduğunu yüzeyde çay yaprakları görülmediğinde belli eder. 1-2 dakika daha bekledikten sonra çayımızı bardaklara alabiliriz.

Vakti müsait olanlar için sondan bir önceki Kafkas usulü demleme yöntemini de paylaşalım.

Bu yöntemde alt ve üstteki demliklere su konur, daha sonra üst demlikteki suya içilecek kadar çay konarak ateşte sabitlenir. Alttaki suyumuz kaynarken üstte bulunan çay da yavaş yavaş ısınmaya başlar ve yaklaşık olarak 25 dk. sonra içilebilecek demli çayımız hazırdır. Buna da Erzurum usulü de denmekte. Afiyet olsun.

Bazı kimseler; çayın renginin tavşan kanı yani daha da kırmızı olması için kaynayan suya demlemeden önce (yarım çay kaşığından da az) karbonat ilave etmenin uygun olacağı görüşünü paylaşmış. Bu görüşe de katılmıyorum.

Takla aşırma denen çay demleme usulünde, su ile doldurulan çaydanlık kaynamaya bırakılır.

Kaynadıktan sonra ocaktan indirilir. Fokurdama dinince üzerine kafi miktarda çay konur ve çaydanlık tekrar ocak üstüne konur ve çayın bir iki takla atması beklenir. Bundan sonra çaydanlığın ağzı bir kağıt ile tıkanır ve çaydanlık uygun bir bezle sarılarak tam bir demlenme için bir müddet beklenilir. Artık çayımız hazırdır.

10 Madde ile İyi Çay Nasıl Demlenir?

Farklı demleme ve kalite ipuçlarını, görüşleri toparladık, maddeleyerek dersi pekiştirelim:

1. Kaliteli ve arıtılmış, kaynayıp beklememiş su kullanın!
2. Kaliteli çaylar avuç içine alındığında leke bırakmaz!
3. Kaynadıktan sonra altını kıs! Fokurdama durduğunda demleme ısısına ulaşırız.
4. Demlerken suyu yüksek mesafeden hava ile temas edecek şekilde çayın üzerine dökün.
5. Çayın kokusu sert ve genzi yakıcı olursa kalitesinden şüphe duymalısın!
6. Çayın rengi koyu ve parlak, yaprakları bükük ve kıvrımlı olmalı.
7. Ucuz toz çayları tercih etmemelisiniz.
8. Kalite testi: → Bir bardak suya biraz çay attığınızda renk yavaşça değişmeli.
9. Karanfilin başını ezerek demliğe ekleyebilirsiniz.
10. Çay demleme süresince demliğin ucu tıkanırsa aroma içinde kalır.

Bonus Bilgi: “Demlik Ön Isıtma Yapın”

Demleme yapmadan önce, içi boş demliği sıcak suyla çalkalayarak veya bir süre kaynar su bekleterek ısıtın. Soğuk demliğe konan su, demlik tarafından emilen ısı yüzünden ideal demleme sıcaklığının altına düşer. Ön ısıtma, suyun sabit ve doğru sıcaklıkta kalmasını sağlar.

Çay, 24 saat demlik demlik tüketilebilen neredeyse milli bir içeceğimiz olduğundan farklı görüşler de olabiliyor. Tek tek deneyerek siz ve sevdikleriniz için en doğru yöntemi bulabilirsiniz.

Bu sunum, siyah çay yani Türk çayı üzerinden harmanlandı; yeşil çay, beyaz çay, meyve çayları veya bitki çaylarının süresi ve tarifleri çok daha farklıdır buraya lütfen dikkat edin!

“En İyi Çay Demleme Yarışması”nda birinciliği bulunan Aytül Turan, erittiği kar suyuyla çay demlediğini ve çok daha lezzetli bir çay elde ettiğini vurguluyor. Kendisi demlenme süresi ile ilgili şu bilgileri paylaşıyor:

Türk Çayı 15-20 dakika arasında demlenmeye bırakılmalıdır. İlk 15 dakikada kafein suya geçer, son 5 dakikada ise çayın molekül yapısının tamamı suya geçer. (tabi uçanları saymazsak) “Türk Siyah Çayının toplamda 20 dk demlenmeye ihtiyacı vardır.”

Hangi Çayı İçelim?

Türk çayı piyasası hem yerel hem de uluslararası pek çok markayla renkli. Yerel ve uygun fiyatlı olarak Çaykur’un Rize Turist, 42 No’lu Tirebolu ve Tiryaki çayları her zaman güvenilir tercihler.

ChatGPT’ye Göre En İyi Çay Markaları

Premium arayanlar için Doğuş Çay’ın ‘Limon’lu veya ‘Burç’ çayları, Nefis Çay ve Beta Tea öne çıkıyor. Uluslararası damak tadına meraklıysanız Ahmad Tea’nin Ceylon Tea’si, Mighty Leaf ve Twinings English Breakfast denenebilir. Son yıllarda Akfa Çay da özellikle sosyal medyada hak ettiği popülerliği kazanan bir marka oldu.