Çamaşır Makinesi Türkiye’ye Ne Zaman Geldi?

Elektrikle çalışan ilk çamaşır makinesi, 1908’de Alva J. Fisher tarafından Hurley Machine Company için icat edildi ve ‘Thor’ adıyla piyasaya sürüldü. İlk kurutuculu model 1924’te, tam otomatik modeller ise 1940’lardan itibaren hayatımıza girdi..

Arçelik ve Profilo 1950’ler sonunda yerli üretime başlasa da 1960’lar Türkiye’sinde bir çamaşır makinesi sahibi olmak, hali vakti yerinde ve çevresi olan bir kişi değilseniz, gazete promosyonlarında veya çeyiz çekilişlerinde kazanmadıysanız imkansıza yakındı. O dönemlerde bir çamaşır makinesinin fiyatı, asgari ücretin veya bir memur maaşının birkaç katı olabilirdi.

Şimdilerin 20 dakikalık kısa programlarının aksine o yıllarda çamaşırlar kalıp sabunlarla elde yıkanır; daha doğrusu çitilenir, kaynatılan meşe odunu külü de ellere büyük zarar verirdi.

Çamaşır makinelerinin 300 küsur binlik ilk satış rekorunu kırdığı 1979 senesine kadar teknik ve teknolojik durumumuz kabaca bu şekilde izah edilebilir.

Tam otomatik modellerden önce hayatımıza kısa süreliğine giren canavar merdaneliler ise parmak, kol veya saçları kaptırabildiğimiz, kıyafetlerimizin düğmelerini kıran homurtulu yarıotomatik çamaşır makineleriydi.

Teoride hayatımızı kolaylaştırması gerekirken kocaman beyaz gövdeleriyle gürültüler çıkarır, yalnız kalmayı sevmeyişinden olsa gerek sağda solda gezerek ‘yürüyen makine” unvanını sonuna kadar hak ederdi.

Gereğinden fazla dayanıklı olması ve nispi ucuzluğu avantajlarıydı ancak suyu ısıtamayışları zamanla ‘tam otomatik ayran makinesi’ ne evrilmelerine yol açtı. Anadolu’da ise 90’ların ortasına kadar kullanılmaya devam etti.

70’lerde Çamaşır Yıkamak

Beyazları bir gün önceden leğende suya bastırır, bazen çivit ya da küllü su terkibiyle daha da beyazlamalarını sağlardık. Çivit sararmayı kırar; kül suyu ise doğal bir “yumuşatıcı ve arındırıcı” görevi görürdü.

Bakır kalaylı bir çamaşır kaynatma kazanı evlerde demirbaş olarak bulunur, işlem sırasında kullanılan tahta sopa köşe başında görevini beklerdi. Sobanın ya da ocak üstünün ısısıyla kaynayan suya beyaz çamaşırlar atılır, köpük köpük taşana kadar saatlerce kaynatılırdı. Çamaşır tahtasıyla (tahta döğen) ovma işi ayrı bir maharet isterdi.

Renkliler ise çamaşır gününde “iki suda” yıkanır, iyice durulanıp ipe serilirdi. Mandallar çoğu zaman ahşaptı; apartman damlarında ya da bahçede gerili iplerde rüzgârla dalgalanan çamaşırlar, mahallenin ritmini belirlerdi. Güneş, beyazları doğal yoldan ağartır; yağmur bastırırsa soba etrafında kurutma telâşesi başlardı.

Suyuyla iyice ağırlaşan çamaşırları sıkabilmek ciddi kol gücü gerektirirdi. Bazı evlerde merdaneli sıkıcılar ya da ilk merdaneli/yarı otomatik makineler görülmeye başlamıştı; yine de işin yükü çoğunlukla elde yıkamadaydı. O yıllardaki kadınların elleri çamaşır suyu ve beyaz sabun kokar, ne kadar vazelin sürülürse sürülsün deterjanın ve sıcak suyun izleri tamamen silinmezdi.

Haftanın o “çamaşır günü” sadece temizlik değil, küçük bir ev ekonomisi meselesiydi de: sabun dikkatle dilimlenir, su idareli kullanılır, son durulama suyuna bir tutam nişasta katılıp gömlek yakaları “kolalanırdı.” Ütü beziyle yapılan o pürüzsüzleme işini çoğu evde elektrikli ütüler devralsa da, bazı evlerde eski kömürlü ütüler sandıklarda hâlâ saklanırdı.

Tüm bu telaşın sonunda evin içine yayılan beyaz sabun, buhar ve güneşte kuruyan çamaşır kokusu… İşte o koku, haftanın hangi gün olduğunu tek başına haber verirdi.

Çamaşır Makinesi Alacak Olanlara Tavsiyeler

• Gerçekte çoğu iyi model B–D bandında; “A+++” artık eski bir ifade. Etikette yıllık tüketim, su ve gürültü sınıfı bilgisini bulabilirsiniz.
• İnverter / direct-drive motor, daha sessiz ve verimli çalışır, titreşim daha düşüktür.
• Sessizlik önceliğinizse yıkama 40–55 dB (A), sıkma <70 dB (A) hedefleyin.
• Kapasiteyi ihtiyaca göre seçin; 7–8 kg çoğu zaman yeter. Aileler için 9–10 kg+ rahatlatır.
• Otomatik deterjan dozajı (auto-dose) aşırı deterjanı engeller, maliyet ve kalıntıyı azaltabilir.
• ECARF gibi bağımsız onayları veya buharlı (steam) hijyen programlarını arayın. Özellikle bebekli/alerjik evler için ideal.
• Hızlı/ekspres + zaman erteleme + kalan süre gerçek kullanımda çok değerli üçlüdür.
• AquaStop, taşma sensörü gibi güvenlikler ve kapak/çocuk kilidi ev güvenliği için artı.
• Tezgâh-dolap yerleşimi için özellikle derinliğe dikkat edin.
• Yaşadığınız yerde hızlı servis alabileceğiniz markaları önceliklendirin.
• Karşılaştırma siteleri, tarafsız kullanıcı yorumları ve forum incelemeleri mutlaka incelenmeli.
  “Tambur temizleme” programı ve kapak-kısa lastik havalandırması, koku/mantar oluşumunu azaltır.

Çamaşır Makinesi Önerileri

İşimi görsün yeter bana diyorsanız 190 dolardan başlayan fiyatlarla bir çamaşır makinesi sahibi olabilir, daha iyi modeller için 450 dolara kadar bütçe ayırabilirsiniz.

Ben bir kere almak ve servisle filan da uğraşmak istemiyorum para önemli değil diyenlere önerebileceğimiz teknoloji harikası ise Alman malı evladiyelik MIELE olacak!

Yine de Arçelik ve Beko yerli üretim oluşları ve yedek parça & servis avantajları ile önerebileceğim yerli markalar. Çamaşır makinesi tavsiyesi konusunda Arçelik ve Beko’yu ilk sıraya yazıyorum.